رابطه لکنت زبان با اضطراب اجتماعی و تغییرات نورونی مغز

نویسنده:

دکتر اکرم حسین‌زاده
دکتری روان‌شناسی، درمانگر تخصصی لکنت زبان
عضو انجمن روان‌شناسی آمریکا و مدیر مرکز خدمات روان‌شناسی و لکنت اسکیلا

و عضو پیوسته انجمن فرهیختگان نوآور

مقدمه

به گزارش پایگاه خبری کارآفرینان موفق، لکنت زبان یکی از اختلالات ارتباطی شایع در دوران کودکی است که علاوه بر بعد زبانی، ابعاد عاطفی و اجتماعی کودک را نیز تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. کودکان مبتلا به لکنت، به‌ویژه در محیط‌های آموزشی، با مشکلاتی چون تمسخر، انزوا و اضطراب اجتماعی مواجه می‌شوند. پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهد که این اختلال تنها یک مشکل زبانی نیست، بلکه با تغییرات نورونی و عصب‌شناختی در مغز نیز مرتبط است. هدف این مقاله بررسی ارتباط میان لکنت زبان، اضطراب اجتماعی و تغییرات نورونی است.

لکنت زبان و پیامدهای روانی-اجتماعی

بر اساس DSM-5، لکنت زبان اختلالی در سیالی گفتار است که با تکرار صداها، کشش هجاها و وقفه‌های غیرارادی مشخص می‌شود. این اختلال علاوه بر مشکلات ارتباطی، می‌تواند زمینه‌ساز اضطراب اجتماعی شود. کودکان دبستانی مبتلا به لکنت اغلب به دلیل ترس از ارزیابی منفی دیگران، از تعاملات اجتماعی اجتناب می‌کنند و در نتیجه اعتمادبه‌نفس پایین‌تری نسبت به همسالان خود دارند (Eggers et al., 2022).

اضطراب اجتماعی و نقش آن در لکنت

اضطراب اجتماعی اختلالی شایع است که با ترس شدید از قضاوت دیگران همراه است. این اضطراب می‌تواند عملکرد تحصیلی، روابط اجتماعی و کیفیت زندگی دانش‌آموزان را تحت تأثیر قرار دهد (Dryman & Heimberg, 2018). مطالعات نشان داده‌اند که کودکان مبتلا به لکنت در موقعیت‌های اجتماعی اضطراب بیشتری تجربه می‌کنند و این امر به تداوم یا تشدید لکنت منجر می‌شود (Chard & van Zalk, 2022).

تغییرات نورونی و پیوند با اضطراب و لکنت

یافته‌های علوم اعصاب نشان می‌دهد که اختلالات اضطرابی با تغییر در مدارهای عصبی مغز، به‌ویژه محور HPA و انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند سروتونین و گابا مرتبط است (Cardoner et al., 2024). همچنین، رشد ناکافی یا ناهماهنگی در قشر پیش‌پیشانی و نواحی پردازش زبان می‌تواند بر کنترل گفتار و مدیریت هیجان تأثیر بگذارد (Olulade et al., 2020). این تغییرات نورونی توضیح می‌دهند که چرا لکنت صرفاً یک مشکل زبانی نیست، بلکه با کارکردهای مغزی و هیجانی در ارتباط است.

پیامدهای آموزشی و درمانی

با توجه به پیچیدگی لکنت و پیوند آن با اضطراب اجتماعی و تغییرات نورونی، مداخلات درمانی باید چندبعدی باشند. نقش معلمان در شناسایی به‌موقع و حمایت از این دانش‌آموزان حیاتی است. مداخلاتی مانند بازی‌درمانی شناختی–رفتاری، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد، و روش‌های عصب‌محور می‌توانند به کاهش اضطراب اجتماعی و بهبود مهارت‌های ارتباطی کودکان کمک کنند (نعمتی و همکاران، 1402؛ عزآبادی و همکاران، 1403).

نتیجه‌گیری

لکنت زبان اختلالی است که پیامدهای آن فراتر از گفتار و زبان بوده و به حوزه‌های عاطفی، اجتماعی و عصب‌شناختی نیز گسترش می‌یابد. اضطراب اجتماعی هم می‌تواند پیامد لکنت و هم عاملی برای تشدید آن باشد. تغییرات نورونی در مدارهای مغزی مرتبط با زبان و هیجان، حلقه‌ای است که این دو پدیده را به هم پیوند می‌دهد. در نتیجه، رویکردهای درمانی مؤثر باید تلفیقی از روان‌شناسی، گفتاردرمانی و علوم اعصاب باشند تا به ارتقای کیفیت زندگی و کاهش مشکلات این کودکان منجر شوند.