استقلال از دولت؛ شرط موفقیت صندوق‌های ارزی

فرشید شکرخدایی در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی ایرنا درباره راه‌اندازی صندوق‌های ارزی و اینکه این ابزار چه کارکردی برای اقتصاد ایران خواهد داشت، گفت: مردم ایران برای اینکه بتوانند دارایی‌های خود را از خطر تورم مصون نگه دارند، ریال‌ خود را به ارزهای مختلف، طلا یا حتی تتر و سایر رمزارزها تبدیل کرده‌اند به طوری که برآورد می‌شود حدود ۱۰۰ میلیارد دلار از دارایی‌های مردم به این شکل تبدیل شده باشد زیرا مردم نمی‌خواهند ریال نگه دارند تا بر اثر تورم فزاینده، ارزش آن از بین برود.

وی ادامه داد: هدف از راه اندازی این صندوق ها که در بازار سرمایه ایجاد می شوند، این است که مردم بتوانند دلار، طلا یا حتی تتر خود را در این صندوق ها نگهداری و در مقابل آن واحدهای سرمایه گذاری دریافت کنند؛ این واحدهای سرمایه گذاری می بایست در زمان تسویه، معادل همان دارایی اولیه قابل دریافت باشد.

رئیس کمیسیون سرمایه‌گذاری و تأمین مالی اتاق ایران تاکید کرد: اینکه ترکیب پرتفوی(سبد سهام) این صندوق‌ها دقیقاً چگونه خواهد بود و آیا ترکیبی از ارز، طلا و رمزارز خواهد داشت یا خیر، هنوز مشخص نیست و قرار است آیین‌نامه‌های آن در بورس نهایی شود.

این فعال اقتصادی اظهار داشت: نکته مهم این است که در قالب این صندوق ها ماهیت دارایی مردم حفظ شود؛ یعنی اگر کسی در صندوق دلاری سرمایه‌گذاری می‌کند، هنگام تسویه به جای ریال، دلار دریافت کند.

کارکرد صندوق ارزی، تبدیل دارایی ها به یک بازار مالی است

رئیس کمیسیون سرمایه‌گذاری و تأمین مالی اتاق ایران در پاسخ به این پرسش، آیا می‌توان انتظار داشت این صندوق‌ها به ثبات نرخ ارز کمک کنند؟ گفت: خیر، قاعدتاً این صندوق‌ها کمکی به ثبات نرخ ارز نمی‌کنند. کارکرد اصلی آن‌ها این است که دلار یا طلایی را که در دست مردم است به یک بازار مالی تبدیل کنند. این صندوق‌ها می‌توانند اوراق منتشر کنند، اوراق بدهی شرکت‌ها را تأمین مالی یا خریداری کنند و حتی به شرکت‌ها وام ارزی بدهند.

شکرخدایی اضافه کرد: اگر قرار باشد تضمینی به مردم داده شود، باید توجه داشت که ما در این حوزه یک تجربه شکست‌خورده داریم. زمانی مردم در بانک‌ها سپرده ارزی باز کردند، اما هنگام برداشت، ارز به آن‌ها داده نشد و به‌جای آن با نرخ مصوب بانک مرکزی تسویه ریالی شدند؛ تجربه‌ای بسیار دردناک برای مردم است.

وی بیان کرد: مردم ارز آورده بودند، اما وقتی برای برداشت مراجعه می‌کردند، بانک می‌گفت ارز نداریم و ریال پرداخت می‌کنیم. حتی آن ریال هم به قیمت روز نبود، بلکه به نرخ مصوب بانک مرکزی پرداخت می‌شد که اختلاف بسیار زیادی با نرخ بازار داشت. این اتفاق باعث بی‌اعتباری جدی نظام بانکی شد؛ چراکه مردم حساب دلاری و یورویی داشتند، اما در عمل به دارایی خود دسترسی نداشتند.

این فعال اقتصادی خاطر نشان کرد: به نظر می‌رسد آقای مدنی‌زاده وزیر اقتصاد تلاش می‌کند ابزار حرفه‌ای‌تری را معرفی کند تا ارزهای در اختیار مردم تجمیع شود و امکان استفاده مالی از آن فراهم شود.

اثر غیرمستقیم صندوق های ارزی بر تجارت

رئیس کمیسیون سرمایه‌گذاری و تأمین مالی اتاق ایران در خصوص اینکه صندوق‌های ارزی چه تأثیری بر واردات و صادرات دارند؟ گفت: به‌طور مستقیم تأثیری بر صادرات و واردات ندارند، اما به‌صورت غیرمستقیم می‌توانند مؤثر باشند. فرض کنید صندوقی با منابعی معادل ۵ میلیارد دلار شکل بگیرد؛ این صندوق می‌تواند تأمین مالی واردات انجام دهد. چون ارز در اختیار دارد، می‌تواند مثلاً با پتروشیمی‌ها قرارداد ببندد و تأمین مالی ارزی خرید تجهیزات را بر عهده بگیرد.

شکرخدایی ادامه داد: این صندوق ها می توانند مشابه کاری که صندوق توسعه ملی انجام می‌دهد، را اجرایی کنند یعنی با نرخ‌های ۸، ۹ یا ۱۰ درصد تسهیلات ارزی بدهند یا به‌عنوان رکن ضامن عمل کنند؛ حتی این صندوق‌ها می‌توانند به واردکنندگان تسهیلات بدهند، اما خودشان وارد عملیات تجاری نمی‌شوند.

شرط موفقیت صندوق های ارزی

این فعال اقتصادی در پاسخ به این پرسش که با توجه به عملکرد صندوق توسعه ملی، چه تفاوت ساختاری یا نظارتی در صندوق ارزی جدید باید وجود داشته باشد تا خطاهای گذشته تکرار نشود؟ بیان کرد: هر جا ارز وجود داشته باشد و دولت با کمبود ارز مواجه شود، وسوسه برداشت هم وجود دارد. صندوق توسعه ملی ما باید حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ میلیارد دلار منابع می‌داشت، اما اکنون ۱۰۰ تا ۱۲۰ میلیارد دلار آن توسط دولت و شرکت ملی نفت برداشت شده و بازنگشته است.

شکرخدایی در ادامه تصریح کرد: در حال حاضر عملاً ۵ تا ۶ میلیارد دلار بیشتر در صندوق توسعه ملی باقی نمانده و هر بار که به بحران برخورد می کنیم، از آن برداشت می‌شود؛ آن هم به‌عنوان قرضی که هیچ‌وقت بازگردانده نشده است. تقریباً ۹۰ درصد منابع صندوق توسعه ملی توسط دولت و شرکت‌های دولتی برداشت شده و امیدی هم به بازگشت آن وجود ندارد.

او با اشاره به اینکه دولت یا بانک مرکزی برای موفقیت این صندوق‌ها چه اقداماتی باید انجام بدهند بیان کرد: مهم‌ترین نکته این است که دولت نباید در مدیریت این صندوق‌ها دخالت کند. مردم به بخش خصوصی بیشتر اعتماد دارند. باید اجازه داده شود نهادهای مالی بخش خصوصی در بازار سرمایه این صندوق‌ها را مدیریت کنند.

رئیس کمیسیون سرمایه‌گذاری و تأمین مالی اتاق ایران تاکید کرد: ما ده‌ها نهاد مالی خصوصی فعال داریم که مردم به آن‌ها اعتماد کرده‌اند؛ همان‌طور که امروز در صندوق‌های طلا و نقره سرمایه‌گذاری می‌کنند. اما اگر ساختار این صندوق‌ها دولتی باشد و ارکان آن توسط وزیر یا نهادهای دولتی تعیین شود، قطعاً به محل لابی و دستور تبدیل می‌شود؛ به‌ویژه زمانی که منابع ارزی قابل‌توجهی در آن تجمیع شود.

شکر خدایی تصریح کرد: آنچه اهمیت دارد، استقلال کامل صندوق‌ها و جدایی آن‌ها از مکانیسم‌های دولتی است. دولت باید نقش تنظیم‌گر را ایفا کند، آیین‌نامه‌ها را تصویب کند و سپس اجازه دهد بخش خصوصی کشور این فرآیند را مدیریت و ساماندهی کند.